Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым хъугъэ-шIэгъэ инитIу щыкIуагъэх — наукэм ия XIV-рэ Фестиваль ыкIи пчъэ зэIухыгъэхэм я Мафэ.

Зы мафэ псаум университетыр интерактивнэ хъооу хъугъэ, кIэлэеджакIохэмрэ неущырэ абитуриентхэмрэ апшъэрэ еджапIэм инаучнэ лъэныкъохэм нэIуасэ афэхъугъэх, зэфэшъхьаф сэнэхьатхэм зарагъэпшагъэх, адиториехэм ыкIи лабораториехэм ащагъотырэ шIэныгъэхэр практикэм зэращагъэфедэжьырэ шIыкIэр алъэгъугъ.

Зэсагъэхэ лекциемэ ачIыпIэкIэ хьакIэмэ научнэ экспериментхэр, инженернэ ушэтынхэр, медицинскэ тренажерхэр, мастер-классхэр, интеллектуальнэ джэгукIэхэр ыкIи профессиональнэ пробэхэр къяжагъэх. МКъТУ-м икIэлэегъаджэхэм, шIэныгъэлэжьхэм ыкIи студентхэм тематическэ площадкэ 50-м ехъу агъэхьазырыгъ, ахэмэ университетым илъэныкъо пстэури зэлъаубытыгъ медицинэм ыкIи информационнэ технологиехэм къащыублагъэу аграрнэ наукэхэм, инженерием, экономикэм ыкIи экологием анэсыжьэу.

Мы илъэсым фестивалым ипрограммэ темэу «Твоя космическая вселенная» зыфиIорэм зэрипхыгъэх. Космосыр гукъыдэчъым ылъапсэу хъугъэ къодыеп, ар научнэ дисциплинэмэ азыфагу зэпхыныгъэу дэлъыр къэзыгъэлъагъорэ лъэныкъоу хъугъэ.

Площадкэ гупчэмэ ащыщыгъ къэгъэлъэгъонэу «Крылья Вселенной» зыфиIорэр, зыфэгъэхьыгъагъэр робототехникэр ыкIи пилот зэрымыс авиационнэ системэхэр ары. ХьакIэхэм пилот зэрымыс быбырэ пкъыгъохэр зыфэдэхэр зэрагъэлъэгъугъ, ахэр зэрэзэтефыгъэхэр, отраслэ зэфэшъхьафхэм зэращагъэфедэхэрэр. Программэм ипрактическэ Iахь къыдилъытэщтыгъэ пилотированием илъапсэхэм нэIуасэ афэхъунхэр.

МКъТУ-м и Научнэ тхылъеджапIэ МКъТУ-м ихьакIэмэ апае квестэу «Твоя карта Вселенной» зыфиIорэр афагъэхьазырыгъ. Ащ хэлажьэрэмэ космическэ картэмэ къарыкIыхэрэр къашIэнхэ фэягъ, тхыдэжъхэмкIэ джэуапыр къагъотынэу щытыгъ, джащ фэдэу уашъом ит жъогъобынымкIэ узэрэзекIощт шIыкIэм зыфагъэсэныр зы гъэсэныгъэ лъэныкъоу яIагъ.

Джыри зы площадкэ гъэшIэгъонэу, нэмыкIхэм афэмыдэу хъугъэ спортивнэ экспедициеу «Курс на звезды» зыфиIорэр. КIэлэеджакIомэ ушэтын заулэ акIунэу фагъэблыгъэх, космонавтмэ ягъэхьазырын а гукъыдэчъыр къафихьыгъ. Десэу къаратыгъэмэ къулайныгъэр, псынкIэ зекIоныр, шъхьэ мыунэзэныр, хъоум ущыгупшысэныр къыдилъытэщтыгъэх, космическэ тематикэм нэIуасэ зэрэфэхъугъэхэр команднэ зекIо шIагъоу афэхъугъ.

МКъТУ-м и «Точка кипение» къыщагъэлъэгъуагъэх научнэ-популярнэ документальнэ кинохэр, ахэр программэу «От экрана до звёзд» зыфиIорэм къыдыхэлъытэгъагъэх. Фестивалым ифильмэхэм «Дни научного кино ФАНК» еплъыхэрэр нэIуасэ афишIыгъэх космосым епхыгъэу непэрэ мафэм ашIырэ ушэтынхэм, энергетикэм, медицинэм афэгъэхьыгъэхэм, материалыкIэхэм ыкIи искусственэ интеллектым.

Анахьэу цIыфмэ анаIэ зытырадзагъэр МКъТУ-м хэхьэрэ Медицинскэ институтым къыгъэхьазырыгъэ площадкэр ары. Мыщ неущрэ абитуриентхэм амал щагъотыгъ медицинскэ сэнэхьатхэм егъэджэн тхылъхэм ямызакъоу практическэ десэхэмкIэ нэIуасэ афэхъунхэу, профессиональнэ Iэмэ-псымэмэ Iоф адашIэнэу.

Лечебнэ факультетым имастер-классхэм ахэлэжьагъэмэ къагъэлъэгъуагъ хирургическэ техникэм лъапсэу иIэр, лъэу къичъырэр къызэрагъэуцурэ шIыкIэр, псыпсыр зэрэтыралъхьэрэм пылъ шапхъэр, медицинскэ шIыкIэ-амалыкIэхэр. Площадкэ шъхьаф лабораторнэ диагностикэм фэгъэхьыгъагъ: кIэлэеджакIохэр нэIуасэ фэхъугъэх бактериологическэ хэутыным итехникэ ыкIи биоматериалхэм яуплъэкIункIэ щыIэ методхэм. Аккредитационнэ-симуляционнэ гупчэу Мединститутым иIэм педиатрическэ факультетым иинтерактивнэ площадкэхэр щылажьэщтыгъэх. ХьакIэмэ къафаIотагъ гу-тхьабыл реанимациер зэрашIырэр, апэрэ IэпыIэгъур зэрэрагъэкIырэр ыкIи непэрэ уахътэм диштэрэ екIолIакIэхэр кIэлэцIыкIухэм япсауныгъэ къэухъумэгъэным пае. Стоматологическэ мастер-классхэм ахэлэжьагъэмэ къагъэлъэгъуагъ профессиональнэ оборудованиер зэрэгъэпсыгъэр ыкIи егъэджэнымкIэ агъэфедэрэ Iэмэ-псымэхэмкIэ Iофтхьабзэ заулэмэ ащагъэгъэгъозагъэх. Программэм къыдыхэлъытэгъагъ цэхэм япрепарирование нэIуасэ фэшIыгъэнхэр, джащ фэдэу космическэ экспедициехэм бэрэ ащыIэхэ хъумэ хирургическэ стоматологическэ процедурэхэм ыкIи медицинэ IэпыIэгъур зэрэрагъэкIырэм яшIыкIэхэр къаIотагъэх.

Фармацевтическэ факультетым сэнэхьатэу провизорым фэшъхьаф лъэныкъокIэ еплъыхэмэ зэрэхъущтыр къагъэлъэгъуагъ. Площадкэу «Капсулирование жидких лекарств для невесомости» зыфиIорэм хэлэжьэгъэ кIэлэеджакIохэр ащыгъозагъэх капсулэхэр зэрашIырэ технологиехэм, етIанэ мастер-классэу «Галактический барьер» зыфиIорэм щыIагъэхэмэ ухъумэкIо косметическэ зэфэшъхьафхэм яшIын зэрэгъэпсыгъэр алъэгъугъ. Интерактивнэ джэгукIэу «Бортовая аптечка МКС» зыфиIорэм хэлэжьагъэмэ уц зэфэшъхьафхэм ятеплъэкIэ космосым щагъэфедэхэрэр къашIэнхэ фэягъэ.

Техническэ ыкIи инженернэ лъэныкъохэм афэгъэзагъэхэм ащ нахь программэ кIэкIыгъэп къагъэхьазырыгъэр. Мастер-классэу «Low-code и нейросети: от идеи до приложения» зыфиIорэм кIэлэеджакIохэр нэIуасэ ащыфэхъугъэх технологиехэу цифрэ продуктхэр къэзыгъэпсыхэрэм, етIани ахэмэ хабзэ хъугъэ программированиер арамыхьылIэу аушэтыгъэх. Хэлэжьагъэмэ ежьхэм яунэе ИТ-проект ашIынэу къараIуагъ, ащ пае непэрэ уахътэм диштэрэ Iэмэ-псымэхэр искусственнэ интеллектым яамалхэр агъэфедэнхэу щытыгъ.

Технологическэ факультетым хэлэжьагъэмэ инженер-псэолъэшIхэм ясэнэхьат зыщагъэгъозагъ. Ахэмэ ежь-ежьырэу фэшъхьаф планетэм щыIэ ушэтэкIо базэм пае лъэмыдж агъэпсынэу щытыгъ, ащ пае материал макIэу аIэкIэлъыр агъэфедэныр япшъэрылъыгъ, конструкцием ипытагъэ ауплъэкIугъ. Ащ фэдэ ушэтыным ишIуагъэкIэ сэнэхьатым иамалхэр нэрылъэгъоу хъугъэх, псэолъэшIыгъэхэм япытагъэ, ар зэлъытыгъэр икъу фэдизэу зэхашIагъ. Фэшъхьаф площадкэр псым игъэкъэбзэн технолоиехэм афэгъэхьыгъагъ. Научнэ практикумэу «Космическая фильтрация» зыфиIорэм хэлэжьагъэхэр щыIэкIэ-псэукIэ къэзытырэмэ яIофшIэн пылъ шапхъэмэ нэIуасэ афашIыгъэх, зэфэшъхьаф фильтрующэ материалхэр зэрагъэпшагъэх.

Инженернэ факультетым еблэгъэгъэ кIэлэеджакIомэ транспортнэ логистикэмкIэ десэхэр къашIыгъэх: хьылъэхэр зэращэщт гъогухэр агъэнэфагъэх, транспортыр къыхахыгъ. Ащ дэжьым уахътэу зэрэнэсыщтыр ашыгъ, уасэу тефэщтыр къалъытагъ. Джащ фэдэу хьакIэхэм мобильнэ лабораториеу физическэ ыкIи механическэ амалэу чIыгум иIэхэр къэзгъэунэфырэм нэIуасэ щыфэхъугъэх, ахэр инженернэ-геологическэ уплъэкIунхэм ащагъэфедэх.

Неущырэ специалистхэу таможеннэ Iофым зыфэзыгъасэхэрэмэ уплъэкIунымкIэ техническэ амалэу щыIэхэр зарагъэшIагъэх, IофшIэнымкIэ профессиональнэ приборхэр къызфагъэфедагъэх. Мыдрэ площадкэу «Биометрическая Вселенная» зыфиIорэм къеблэгъагъэмэ дактилоскопием ылъапсэхэр къарагъэлъэгъугъэх, джащ фэдэу аIапэмэ яужхэр атырахыгъэх. Лъэшэу ашIогъэшIэгъоныгъэхэм ащыщ «Микровселенная запаха» зыфиIорэр, ащ хэлэжьэрэ специалист-кинологхэм гъусэгъукIэ яIэхэу «Юриспруденция» зыфиIорэ лъэныкъом щеджэрэ студентхэр хьэ гъэсагъэхэу къулыкъум щагъэфедэхэрэмэ яамалхэр къагъэлъэгъуагъэх, лъыхъон Iофхэм чанэу зэрахэлажьэхэрэр къэнэфагъ.

Университетым инаучнэ площадкэмэ къагъэлъэгъуагъ, ушэтынхэр къызэрыкIорэ Iофхэми япхыгъэнхэ зэралъэкIыщтыр — шхыныгъохэм, ахэмэ язытет, ядэгъугъэ, производствэм итехнологиехэм.

Квестэу «Топливо для героя: собираем космический рацион» зыфиIорэм хэлэжьагъэмэ космонавтмэ апае меню зэхагъэуцуагъ. Гъомлапхъэхэр къыхэпхыхэ хъумэ къыдэплъытэн фэягъэ яонтэгъугъэ, ядэгъугъэ, зэрэщылъыщт пIалъэр, космосым зызэрэщыIуалъхьащтхэр. Мастер-классэу «Галактика вкуса» зыфиIорэм хьакIэхэр гъомлэпхъэ химием ыкIи молекулярнэ кухнем итехнологиехэм нэIуасэ ащыфэхъугъэх. Адрэ площадкэхэм кIэлэеджакIомэ космическэ хьалыгъур зыхашIыкIырэм ыкIи зыфэдэм зыщыщагъэгъозагъ, джащ фэдэу гъэщым хэшIыкIыгъэхэм ыкIи хэушъхьафыкIыгъэ шъонхэм, эксперт ролыр аштагъ ыкIи гъомлапхъэмэ ядэгъугъэ ауплъэкIугъ.

Программэ чIыпIэ хэхыгъэ щиубытыгъ лъэтегъэуцоу «Адыгейский сыр 2.0 — от традиции к гастрономическому авангарду» зыфиIорэм. Шъолъыр гъомлапхъэм идэгъугъэ къызэтегъэнэжьыгъэным пае екIолIакIэу уахътэм диштэу рахьылIэрэр къаIотагъ, джащ фэдэу адыгэ къуаер яIэубытыпIэу шхыныгъохэу агъэхьазырыхэрэмэ ашъхьэ къырахыгъ. Джыри зы интерактивнэ площадкэ Солнечнэ системэм имодель пшхын плъэкIынэу ыкIи печеньем хэшIыкIыгъэу къагъэхьазырынэу предложение къыщахьыгъ. Джащ тетэу планетэмэ язэгъэшIэн творческэ екIолIэкIэ шIагъохэр къыфагъотыгъэх, шIэныгъэу астрономиемкIэ яIэмрэ гъомлэпхъэ технологиехэмрэ зэрахьылIагъэх.

Экологическэ факультетым щашIыгъэ Iофтхьабзэм ишIуагъэкIэ ЧIыгум нэфэшъхьафынэхэмкIэ хьакIэхэр рагъэплъыгъэх, цIыфым ипсэукIэ бэкIэ елъытыгъэ системэр къэухъумэгъэным тегущыIагъэх. Квестэу «ЭКО-мониторинг: сохраняя Землю в космической системе» зыфиIорэм хэлажьэрэмэ тыкъэзыуцухьэрэ дунаим изытет уасэ щыфашIыгъ, зышыхэрэ прибормэ яIофшIэни ауплъэкIугъ. Фэшъхьаф мастер-классыр Адыгэ Республикэм макIэу къыщыкIыхэрэм ыкIи щыкIодыжьыхэрэм, биозэфэмыдэныгъэм икъэухъумэн ыкIи экологическэ пшъэдэкIыжьым афэгъэхьыгъагъ. Анахьэу анаIэ зытырадзагъэмэ ащыщ щынэгъончъэным епхыгъэ Iофыгъохэм. Площадкэу «Галактический навигатор» зыфиIорэм хэлэжьэгъэ кIэлэеджакIомэ мэшIо щынэгъончъэным ылъапсэхэр зэрагъэшIагъэх.

Мэкъу-мэщ технологиехэм яфакультет къыщагъэлъэгъуагъэх микробиологическэ культурэхэмрэ къэкIыхэрэмэ яфизиологиерэ, мэкъу-мэщ культурэхэр непэрэ уахътэм щыIэ шапхъэхэмкIэ къызэрагъэкIыхэрэр къаIотагъэх. Практикумэу «АгроПуть: от почвы до урожая» зыфиIорэм щыIэгъэ хьакIэмэ чIыгум епхыгъэ картографхэм яроль къарагъэшIыгъ, республикэм ичIыпIэ зэфэшъхьафмэ ячIыопс зэрэзэтекIырэр къыхагъэщыгъ. Площадкэу «АгроБиоФест: от микроба до урожая» зыфиIорэм щызэрагъэшIагъ микроорганизмэхэр уцхэм якъэгъэкIын зэрялъытыгъэр ыкIи мэкъу-мэщ производствэм изыкъегъэIэтын ыкIи идэгъугъэ научнэ ушэтынхэм зэряпхыгъэр къаIотагъ. Афэмыдэ мастер-классэу «Космическая биомимикрия: от пчелиного жала до агротехнологий будущего» зыфиIорэм къыгъэлъэгъуагъ, чIыопс механизмэхэр гукъыдэчъ шIэныгъэлэжьхэм ыкIи инженерхэм зэрафэхъухэрэр технологиякIэхэр агъэпсынхэмкIэ.

Экономикэм ыкIи гъэIорышIэным яфакультет кIэлэеджакIохэр афигъэхьазырыгъэх интерактивнэ десэхэу финансовэ гъэсэныгъэм, предпринимательствэм ыкIи непэрэ уахътэм диштэрэ экономическэ сэнэхьатхэм адиштэхэрэмэ афэгъэхьыгъэхэмэ. Площадкэу «Финансовая галактика» зыфиIорэм яшIэныгъэхэр щауплъэкIугъэх экономикэм, унэе бюджетым ыкIи инвестициехэм алъэныкъокIэ. Мастер-классхэу «Личный финансовый план» ыкIи «Инвестируй в мечту» зыфиIохэрэр финансовэ пшъэрылъхэм, хъарджхэм япланирование ыкIи мылъкур зэрэбгъэIорышIэщтым афэгъэхьыгъагъ. Интерактивнэ площадкэу «Космический чемоданчик» зыфиIорэм щыIэгъэ кIэлэеджакIомэ маркетингымкIэ ыки туризмэмкIэ заушэтыгъ, а сэнэхьатыр аIэ къызэрэрагъэхьащт шIыкIэм екIурэ лъэубэкъу адзыгъ.

Творческэ лъэныкъоу фестивалыр къэзгъэбаигъэхэм ащыщ аксессуархэр зыщашIырэ мастерскоир. Ащ хэлэжьагъэхэр хабзэ хъугъэ адыгэ хъэным ыкIи блэным технологиякIэу къыфагъотыхэрэмэ нэIуасэ афэхъугъэх.

Фестивальнэ программэм джащ фэдэу къыхэлэжьагъ МКъТУ-м икъутамэу поселкэу Яблоновскэм дэт Политехническэ колледжыр. Ащ профессиональнэ пробэу «Первые покорители космической вселенной» зыфиIоу ветеринарием фэгъэхьыгъэр къыгъэхьазырыгъ. Псуэшъхьэмэ япхыгъэ таурыхъхэмкIэ ветеринарнэ сэнэхьатым нэIуасэ фашIыгъэх. Практическэ Iахьым егъэджэн муляжхэр къыщыдалъытагъэх, псэушъхьэхэр клиническэ шIыкIэхэмкIэ ауплъэкIугъэх, ветеринарнэ Iэзэным ылъапсэхэр къыраIотыкIыгъэх.

МКъТУ-м икъутамэу поселкэу Яблоновскэм дэт Политехническэ научнэ-популярнэ ыкIи сэнэхьат къыхэхын Iофтхьабзэхэр щызэхащагъэх, ахэр космическэ тематикэм, прикладной ушэтынхэм ыкIи предпринимательствэм япхыгъагъэх. Iэнэ хъураеу «Наука, экономика, реализация идей» зыфиIорэр научнэ ушэтынхэр цIыфхэм ящыкIэгъэ продуктэу кIэухым зэрэхъужьхэрэм, проектнэ командэхэр зэрэзэхащэхэрэм афэгъэхьыгъагъ.

Наукэм ия XIV-рэ Фестиваль ыкIи пчъэ зэIухыгъэхэм я Мафэу зэрапхыгъэхэр кIэлэеджакIохэр зыхэлэжьагъэхэ площадкэ инэу непэрэ уахътэм диштэрэ сэнэхьат лъэныкъуабэ зэдэзыубытырэу щытыгъ. Программэр зэрэхэушъхьафыкIыгъагъэр практическэ лъэныкъогъазэу зэрэщытыгъэр ары. КъычIахьэхэрэр кIэлэегъаджэмэ ядэIущтыгъэхэ къодыеп, ахэмэ ежь-ежьырэу экспериментхэр арагъэшIыгъэх, оборудованиемэ адагъэлэжьагъэх, модельхэр арагъэгъэпсыгъэх, профессиональнэ пшъэрылъхэр арагъэгъэцэкIагъэх, команднэ ушэтынхэм ахагъэлэжьагъэх. Неущырэ абитуриентмэ амал агъотыгъ МКъТУ-м щагъэхьазырырэ лъэныкъохэм нэIуасэ афэхъунхэу, гъэсэныгъэ ыкIи научнэ инфраструктурэу университетым иIэм зыщагъэгъозэнэу, джащ фэдэу кIэлэегъаджэхэми студентхэми гущыIэгъу афэхъугъэх.