Обществэу «ШIэныгъэм» еджэпIэ музеймэ язэнэкъокъоу зэхищагъэм хэлэжьэнхэу хэгъэгум иеджапIэмэ заявкэ 4,6-рэ къатыгъ. Проектыр УФ-м и Президентэу Владимир Путиным иунашъокIэ зэхащэ, гъэсэныгъэмкIэ УФ-м и Министерствэ яIэпыIэгъу.

Адыгеим ит гъэсэныгъэ организациемэ заявкэ 29-рэ агъахьыгъ, нахьыбэрэр – номинациехэу «Анахь этнографическэ / краеведческэ экспозицие дэгъур» ыкIи «Анахь тарихъ экспозицие дэгъур» зыфиIохэрэр ары. ЧIыпIэ музей 22-мэ яIофышIэмэ къызэрэхагъэщыгъэмкIэ, кIэлэеджакIомэ апае гъэсэныгъэ Iофтхьабзэхэу хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием фэгъэхьыгъэхэр рагъэкIокIых.

Къуаджэу Нэшъукъуае игурыт еджапIэу №8-м дзэ щытхъум иуголокэу «Тхьашъуегъэпсэу, тигупсэхэр, ТекIоныгъэм пае!» зыцIэр къагъэлъагъо. Экспозицием щызэхаугъоягъэх фронтым къыратхыкIыгъэ письмэхэр, бгъэхалъхьэ документхэр, еджапIэр къэзыухыгъэ ветеранхэм ясурэтхэр, ящыгъынхэр. Шъхьафэу ащ къыщыгъэлъэгъуагъэх шъолъырым илIыхъужъхэр, ахэмэ яписьмэхэр, атхыгъэмэ уяджэн ыкIи уядэIун плъэкIынэу гъэпсыгъэх. Джащ фэдэу экспозицием дзэкIолIмэ яунэе пкъыгъохэр, щыуанхэр, каскэхэр, шъуашэхэр къыщытыгъэх, ахэмэ алъыпыдзагъ интерактивнэ элементхэр: QR-кодхэу хъарзынэщ материалхэр къэзгъэнафэхэрэр, виртуальнэ экскурсиехэр ыкIи тематическэ квестхэр.

Мыекъопэ районым ит гъэсэныгъэ гупчэу №6-м къэзэкъ унэр я XIX-рэ лIэшIэгъум икIэухым ыкIи я XX-рэ лIэшIэгъум икъежьэгъум зыфэдагъэр къырагъэлъэгъукIыгъ. Композицием игупчэу хъугъэ урыс хьакур. Ащ къешIэкIыгъагъэх иконэхэр, хэдыкIыгъэхэр зиIэр, зыщышхэхэрэ Iанэр, бзылъфыгъэр зыщыхъэрэ чIыпIэр, зыщыгыкIэрэр. Экспозициер къагъэбаи хьакум дэжь щыт къошынмэ, хъэренэу кIэшIагъэм, ащ шэкIым хэшIыкIыгъэ нысхъапэр илъэу, пхъуантэм ыкIи пIэкIорым.

— ЕджэпIэ музеймэ язэнэкъокъу къыгъэлъэгъуагъ патриотизмэ темэр ыкIи культурнэ кIэныр зэрашIогъэшIэгъоныр: хэгъэгум ичIыпIэ зэфэшъхьафмэ къатыгъэ заявкэ мини 4,6-м щыщэу процент 43-р Хэгъэгум иухъумакIохэм афэгъэхьыгъ, процент 23-р этнографием ыкIи краеведением. Лъэшэу тигуапэу къыхэтэгъэщы прооектым музеймэ япащэхэри зэрэхэлажьэхэрэр, ахэмэ ащыщых кIэлэегъаджэхэу ыкIи еджапIэмэ япащэхэу илъэс 18-м къыщыублагъуэ илъэс 89-рэ зыныбжьыхэм анэсыжьэу. А зэкIэхэри зы пшъэрылъ зэзыпхыхэрэр — тихэгъэгу итарихъ ыкIи икультурнэ кIэн къэухъумэгъэныр ыкIи къыткIэхъухьэрэ лIэужмэ къафагъэнэжьыныр ары, — къыIотагъ Урысые обществэу «ШIэныгъэм» игенеральнэ пащэ игуадзэу Кирилл Хвиль.

ЕджэпIэ музеймэ яфондхэм экспонат минипшI пчъагъэхэр ачIэлъых, ахэмэ анахь иным 5 437-рэ иIэу щыт. Коллекциемэ ахэтых артефактхэр: чIыопс-тарихъ мэхьанэ зиIэхэр, чIым къыхагъотагъэхэр (мамонтмэ якъупшъхьэ-лъашъхьэхэр, Антарктидэ имыжъохэр, моллюскхэу мыжъо хъужьыгъэхэр, ижъырэ акулэмэ ацэхэр), ижъырэ лъэпкъмэ агъэфедэщтыгъэ пкъыгъохэр (скифмэ ыкIи сарматмэ шымэ атыралъхьэщтыгъэхэ ожхэр, уанэхэр, Дышъэ Ордам итыжьын ахъщэхэр ыкIи ижъырэ сатыушIэ къалэу Маджар), мэкъумэщышIэ унэхэу яинэгъагъэм фэдизэу агъэуцужьыгъэхэр, лъэпкъ шъуашэмэ яэлементхэр   (щыгъынхэр, джанэхэр, бгырыпхыхэр, гъэкIэрэкIагъэхэр, щазмэхэр) ыкIи я 19-рэ лIэшIэгъум ииконэхэр. Джащ фэдэу къагъэлъэгъуагъэх космическэ тематикэм фэгъэхьыгъэхэри, «Бураным» имодель ащыщ ыкIи космонавтмэ ящыгъынхэр; советскэ техникэм иколлекциехэр (радиолэхэр, патефонхэр, катушечнэ магнитофонхэр, фотоаппаратхэу заводэу «Зенит» къышIыщтыгъэхэр ыкIи «ЛОМО», швейнэ машинкэхэр); дзэ экспонатхэр (топыщэу БМ-13 «Катюша», окопнэ шэф остыгъэхэр, гильзэхэр, фронтым къыкIыгъэ телеграммэхэр, реактивнэ гранатэу РПГ-30 «Крюк»).

ЕджэпIэ музеймэ непэрэ уахътэм диштэрэ цифрэ шапхъэхэр агъэфедэх: виртуальнэ экскурсиехэр, фондмэ яэлектроннэ каталогхэр, экспедициемэ яинтерактивнэ картэхэр ыкIи мультимедийнэ экспозициехэр.

Зэнэкъокъум къыдыхэлъытагъэу музеймэ яIофышIэмэ Iофтхьэбзэ 966-рэ рагъэкIокIыгъах, ахэмэ нэбгырэ мин 20 ядэIугъ, яплъыгъ. Iофтхьабзэмэ ахэтыгъэх экскурсиехэр, интеллектуальнэ турнирхэр ыкIи Обществэу «ШIэныгъэм» илекциехэр. ТапэкIэ рагъаджэрэмэ зэрадэлажьэхэрэ практикэмкIэ экспертхэм апашъхьэкIэ ушэтынхэр атыщтых. Финальнэ зэнэкъокъухэр ыкIи текIуагъэхэм якъыхэгъэщын чъэпыогъу мазэм форумэу «ШIэжьыр псау» зыфиIорэм щырагъэкIокIыщт. Ар Юнармиемрэ Москва и Апэрэхэм я Движениерэ зэхащэ. Джащ музейнэ практикэ анахь дэгъухэр къыщагъэлъэгъощтых.

ЗэкIэ хэлажьэрэмэ методическэ ыкIи экспертнэ IэпыIэгъу агъотыщт. Ахэмэ апае хэушъхьафыкIыгъэу методическэ материалхэр зэхагъэуцуагъэх, ахэмкIэ кIэлэеджэкIо-экскурсоводхэр агъэхьазырыщтых, календарнэ-тематическэ план музеймэ яIофшIэн пае агъэпсыщт. Джащ фэдэу зэнэкъокъум хэлажьэрэмэ онлайн-зэIукIэхэр къяжэх, музеймэ яспециалистмэ ыкIи хъарзынэщым щылажьэрэмэ, къэралыгъо музеймэ япащэмэ аIукIэщтых.