Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым шIэныгъэлэжьхэм ясовет изэхэсыгъо щыкIуагъ, ащ тхьаматагъор щызэрихьагъ МКъТУ-м иректорэу Къуижъ Саидэ.

Зэхэсыгъом щытегущыIэнхэу упчIитIу къыхалъхьагъэр. Апэрэ упчIэу «Урысые Федерацием наукэмрэ апшъэрэ гъэсэныгъэмрэкIэ и Министерствэ къэралыгъо гъэцэкIэнэу къыгъэнэфагъэхэмкIэ (2024-2026) научнэ-ушэтэкIо IофшIагъэхэм язэфэхьысыжьхэр» зыфиIорэмкIэ докладхэр къашIыгъэх мэкъу-мэщ шIэныгъэхэмкIэ докторэу Мамсыр Нурбый, шIэныгъэлэжь IофшIакIоу Николай Ермаковым, техническэ шIэныгъэхэмкIэ докторэуХьаткъо Зурет.

Научнэ-ушэтэкIо IофшIэнэу 2025-рэ илъэсым ашIагъэм лъэныкъо шъхьаIэхэмкIэ зыфэдагъэхэм язэфэхьысыжьхэр зэхэсыгъом къыщаIэтыгъэх.

Темэм елъытыгъэу, непэрэ уахътэм диштэрэ агротехнологиехэмкIэ геоинформационнэ системэхэр зэрагъэфедэхэрэм ыкIи чIыгум илэжьын алъэныкъокIэ Адыгэ Республикэм имэкъу-мэщ чIыгу нахь тэрэзхэр къызэрэхахырэм атегущыIагъэх. Геоинформационнэ агроэкологическэ макро- ыкIи мезорайонирование республикэм ишъолъырхэр зэрашIыхэрэр, ащ изэфэхьысыжьэу чIыопс-хъызмэт шъолъыри 9 къызэрэхахыгъэр, ахэмэ джыри район цIыкIу 35-рэ зэрахахьэрэр къаIопщыгъ. Хьисап ыкIи нейросетевой модельхэу сое къэзытыхэрэр зэхагъэуцуагъэх, ахэмэ лэжьыгъэу къахьыжьыщтыр зыфэдизыщтыр ыкIи зыфэдэщтыр къалъытэ, технологиехэу арахьылIэщтхэми афэсакъынхэ алъэкIы. ЧIыгъэшIоу лэжьыгъэу къагъэкIырэмэ арахьылIэрэмэ ябагъэ-мэкIагъэри агъэнэфэшъу, ащ елъытыгъэу нахь лэжьыгъэ гъэбэжъу къахьыжьышъущт, производствэми ишIуагъэ екIыщт.

Мэкъу-мэщ культурэ шъхьаIэхэу адаптивнэ-ландшафтнэ чIыгулэжьыным фэгъэхьыгъэ темэмкIэ ушэтынхэу агротехнологическэ приемхэм афэгъэхьыгъэхэр щысэу къахьыгъэх, чIыгъэшIухэу лэжьыгъэмэ арахьылIэрэмэ ядэгъугъэ якъэкIын зэрэдэлажьэрэр, бжыхьэсэ коцымкIэ ар къызэрэлъагъорэр, зэнтхъым ыкIи соем джащ фэдэу ишIуагъэ зэрякIырэм ягугъу къашIыгъ. Зэфэхьысыжьхэм къагъэлъагъо хэхъоныгъэ лэжьыгъэм ышIынымкIэ, джащ фэдэу ядэгъугъэкIэ ресурсхэр къэзыухъумэрэ технологиехэр ыкIи непэрэ уахътэм диштэрэ агрохимическэ чIыгъэшIухэм яшIуагъэ къызэрэкIорэр.

Шъхьафэу анаIэ атырагъэтыгъ селекционнэ ушэтынхэм. Илъэсым изэфэхьысыжьхэмкIэ уасэ зыфашIырэр кIымафэр изыхырэ зэнтхъыр ары, ащ идэгъугъэ хэхъоныгъэхэр ышIыгъэх, бжыхьэсэ коцым гугъапIэхэр къеты, Темыр-КъохьапIэ Кавказым икъыблэ-къушъхьэтх шъолъырым зэрэщыхъущтым егупшысэх. Коцым икъэгъэкIынкIэ П.П. Лукьяненкэм ыцIэ зыхьырэ Лъэпкъ гупчэм зэдэлэжьыныгъэу дыряIэр лъагъэкIуатэ, экологием ылъэныкъокIэ коц лъэпкъхэр зэрэщаушэтыгъэхэм, мэкъу-мэщ культурэ зэфэшъхьафи 156-мэ уасэ къазэрэфашIыгъэр къыхагъэщыгъ.

Темыр ыкIи КъохьапIэ Кавказым имэз лъэныкъо заушэтым игъэкIотыгъэ геоботаническэ къэбархэм ябазэ агъэунэфыгъ, мэзым къыщыкIырэмэ яклассификациекIэ системэр агъэпсыгъ, ар ятIонэрэ «Классификация растительности России» зыфиIорэм къыдэхьащт, 2026-рэ илъэсым къыдэкIынэу щыт.

Мэкъу-мэщ продукцием иухъумэнрэ икъыдэгъэкIыжьынрэ афытегъэпсыхьэгъэ технологиехэу зишIогъэшхо къакIохэрэмэ афэгъэхьыгъэ ушэтынхэр ашIыгъэх ыкIи къагъэлъэгъуагъэх. Гъомлапхъэ, медицинскэ ыкIи косметическэ пкъыгъохэу чIыопс биополимерхэр зыхэлъхэу къаугупшысыгъэхэр щыIэх. Мы илъэсым техническэ амалэу къатыхэрэмкIэ заявкэхэр агъэхьазырыгъэх, патентхэр къыдахыгъэх, научнэ IофшIагъэхэр къыхаутыгъэх, ушэтынхэм къатыгъэхэр егъэджэн процессым хагъэхьагъэх.

Апэрэ упчIэу зытегущыIагъэхэм зэфэхьысыжьхэр фашIыхэзэ къыхагъэщыгъ къэралыгъо гъэцэкIэнхэу къапыщылъыгъэхэр зэкIэ зэрэзэшIуахыгъэхэр.

ШIэныгъэлэжьхэм ясовет изэхэсыгъо икIэухым къаIуагъ: Урысые Федерацием и Правительствэ иунашъохэм ягъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу наукэмрэ апшъэрэ гъэсэныгъэмрэкIэ УФ-м и Министерствэ гъэсэныгъэ организациехэм яIофшIэн зыгъэзекIорэ Департаментэу хахьэрэм ыгъэнэфагъэх апшъэрэ гъэсэныгъэ организациехэу кадрэхэм яухьазырын, научнэ ушэтынхэр зышIыщтхэ ыкIи биотехнологиехэм алъэныкъокIэ технологическэ пэрытныгъэр гъэпсыгъэным апылъыщтхэр.

Агъэнэфагъэмэ Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетыр ащыщ хъугъэ, ащ къегъэлъагъо системнэ ыкIи зэкIэлъыкIо IофшIэнышхо университетым зэригъэцакIэрэр, къагъэуцугъэ пшъэрылъхэу научнэ-гъэсэныгъэм, агропромышленнэ комплексым, гъомлэпхъэ индустрием, экологием ыкIи псауныгъэм якъэухъумэн афэгъэхьыгъэхэм пшъэдэкIыжь пылъэу къызэрякIуалIэрэр. Гъэтхапэм и 31-м ехъулэIу мы лъэныкъомкIэ университетым хэхъоныгъэ зэришIыщт стратегиер къыгъэнэфэнэу щыт.